Τόμας Σας (Thomas Szasz): Η ψυχιατρική ως ψευδοεπιστήμη και ο μύθος της ψυχικής αρρώστιας

 "Συμβατικά η ψυχιατρική θεωρείται σαν ένας κλάδος της ιατρικής,
που ασχολείται με τη διάγνωση και τη θεραπεία της ψυχικής αρρώστιας.
Υποστηρίζω ότι αυτός ο ορισμός, που είναι ακόμα καθιερωμένος γενικά,
τοποθετεί την ψυχιατρική δίπλα στην αλχημεία και την αστρολογία και
της δίνει θέση στην κατηγορία των ψευτοεπιστημών. Και η αιτία είναι,
ότι δεν υπάρχει αυτό το πράγμα που λέγεται ψυχική αρρώστεια".
(Thomas Szasz. "Ο μύθος της ψυχικής αρρώστιας") [1]
 • • • • •

    Ο Τόμας Στέφεν Σας (ή Τόμας Σαζ, 1920-2012) ήταν Αμερικανός ψυχίατρος και ψυχαναλυτής ουγγρικής καταγωγής, γνωστός για τις έντονα επικριτικές απόψεις του ενάντια στις πρακτικές και τις θεωρητικές κατασκευές της ακαδημαϊκής-θεσμικής ψυχιατρικής, την οποία δεν δίσταζε να αποκαλεί συχνά "ψευδοεπιστήμη". Τις ιδέες του αυτές τις ανέπτυξε σε μια σειρά άρθρων και βιβλίων, μεταξύ των οποίων και τα φημισμένα και ιδιαίτερα δημοφιλή στην εποχή τους: "Ο μύθος της ψυχικής αρρώστιας"(1961) και "Η βιομηχανία της τρέλας"(1970).

Τόμας Σας,
"Ο μύθος της
ψυχικής αρρώστιας"
    Θεωρήθηκε ο πιο ριζοσπαστικός[2] και ρηξικέλευθος εκπρόσωπος του αντιψυχιατρικού κινήματος -ενός έντονα πολιτικοποιημένου όσο και πολύμορφου κινήματος καταγγελίας και αμφισβήτησης των ψυχιατρικών θεσμών που γνώρισε μεγάλη άνθηση και δημοτικότητα στις δεκαετίες του 1960 και 1970 σε πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης και της Αμερικής. Ωστόσο, και σε αντίθεση με άλλες σημαντικές προσωπικότητες του κινήματος αυτού (Ρόναλντ Λαίνγκ, Ντέϊβιντ Κούπερ, Φράνκο Μπαζάλια, Τζιοβάνι Τζέρβις…) που ανήκαν κατά κανόνα στην μαρξιστική αριστερά, ο Σας θα χαρακτηριζόταν πολιτικά περισσότερο ως ελευθερόφρονας ουμανιστής [libertarian humanist].


    Βιογραφικά στοιχεία [3]


    Γεννήθηκε το 1920 σε μια αστική εβραϊκή οικογένεια της Βουδαπέστης και πέθανε το 2012 στην Νέα Υόρκη. Σε ηλικία 18 χρονών (το 1938) μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες για ν' αποφύγει τον ναζιστικό κίνδυνο. Σπούδασε ιατρική στο πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, ειδικεύτηκε στην ψυχιατρική και απέκτησε τον τίτλο του ψυχαναλυτή στο Ψυχαναλυτικό Ινστιτούτο του Σικάγου.

    Διετέλεσε, από το 1956, καθηγητής της ψυχιατρικής και, μετά την συνταξιοδότηση του, ομότιμος καθηγητής στο πανεπιστήμιο των Συρακουσών της Νέας Υόρκης, ενώ δίδαξε και σε άλλα πανεπιστήμια της Αμερικής ως επισκέπτης.

Τόμας Σας [Thomas Szasz]
    Αγωνίσθηκε σθεναρά ενάντια στις αναγκαστικές νοσηλείες και στον περιορισμό των αστικών (δικαιοπρακτικών) δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων, στην καταχρηστική χορήγηση ψυχοφαρμάκων και στις άλλες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την ψυχιατρική. "Δεν υπάρχει", έλεγε, "ιατρική, ηθική ή νομική δικαιολογία για τις ψυχιατρικές επεμβάσεις χωρίς τη θέληση του υποκειμένου. Είναι εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας".[4]

    Το 1969, συνέπραξε (αν και ο ίδιος δηλωμένος αθεϊστής) με την λεγόμενη εκκλησία της σαϊεντολογίας (επειδή, όπως ισχυρίσθηκε αργότερα, η οργάνωση αυτή διέθετε πολλά χρήματα και ικανούς δικηγόρους), και από κοινού ίδρυσαν την "Επιτροπή πολιτών για τα ανθρώπινα δικαιώματα" [Citizens Commission of Human Rights] που έθετε ακριβώς ως στόχο την υπεράσπιση των "ψυχιατρικοποιημένων" πασχόντων από τις αυθαιρεσίες και τις καταχρήσεις της ψυχιατρικής. Λίγο αργότερα, το 1971, συμμετείχε μαζί με τον κοινωνιολόγο Έρβιγκ Γκόφμαν στην σύσταση της "Αμερικανικής ένωσης για την κατάργηση των αναγκαστικών νοσηλειών" [American Association for the Abolition of Involuntary Mental Hospitalization], η οποία δραστηριοποιήθηκε μέχρι το 1980, οπότε και αυτοδιαλύθηκε.[5]


    Εργογραφία


   Ο Τόμας Σας έγραψε πληθώρα επιστημονικών άρθρων (που δημοσιεύτηκαν σε ψυχιατρικά, ψυχαναλυτικά, φιλοσοφικά και νομικά περιοδικά) και πάνω από 35 βιβλία. Μεταξύ αυτών  συγκαταλέγονται και τα κάτωθι:

Τόμας Σας,
"Η βιομηχανία της τρέλας"
[The manufacture of madness]
•    Ο μύθος της ψυχικής αρρώστιας: Τα θεμέλια της θεωρίας της προσωπικής διαφοράς (1961). [The myth of mental illness: Foundations of a theory of personal conduct]

•    Νόμος, ελευθερία και ψυχιατρική: Μια έρευνα του ρόλου των ψυχιατρικών πρακτικών στην κοινωνία (1963). [Law, liberty and psychiatry: An inquiry into the social uses of mental health practices]   

•    Ιδεολογία και παραφροσύνη: Δοκίμια για την ψυχιατρική απανθρωποποίηση των ανθρώπων (1970). [Ideology and insanity: Essays on the psychiatric dehumanization of man]

•   Η βιομηχανία της τρέλας: Μια συγκριτική μελέτη της Ιεράς Εξέτασης και του κινήματος της ψυχικής υγείας (1970). [The manufacture of madness: A comparative study of the Inquisition and the mental health movement]

•     Η εποχή της τρέλας: Μια ιστορία του ακούσιου ψυχιατρικού εγκλεισμού μέσω επιλεγμένων κειμένων (1973). [The age of madness: A history of involuntary mental hospitalization presented in selected tests]

•    Τελετουργική χημεία: Η τελετουργική δίωξη των ναρκωτικών, των εξαρτημένων και των διακινητών (1974). [Ceremonial chemistry: The ritual persecution of drugs, addicts and pushers]

•    Σχιζοφρένεια: Το ιερό σύμβολο της ψυχιατρικής (1976). [Schizophrenia: The sacred symbol of psychiatry]

•    Ψυχιατρική σκλαβιά: Όταν ο περιορισμός και ο καταναγκασμός παρουσιάζονται μασκαρεμένα ως θεραπεία (1977). [Psychiatric slavery: When confinement and coercion masquerade as cure]

"Gardes fous", (1976)
αντιψυχιατρικό έντυπο με
αφιέρωμα στον Τόμας Σας
•    Ο μύθος της ψυχοθεραπείας: Η ψυχοθεραπεία ως θρησκεία, ρητορική και καταπίεση (1978). [The myth of psychotherapy: Mental healing as religion, rhetoric and repression]

•    Το θεραπευτικό κράτος: Η ψυχιατρική στον καθρέφτη των σύγχρονων γεγονότων (1984). [The therapeutic state: Psychiatry in the mirror of current event]

•    Αντί-Φρόιντ: Ο Κάρλ Κράους και η κριτική του στην ψυχανάλυση και την ψυχιατρική (1990). [Anti-Freud: Karl Kraus and his criticism of psychoanalysis and psychiatry]

•    Απάνθρωπη συμπόνια: Ο ψυχιατρικός έλεγχος των κοινωνικά ανεπιθύμητων (1994). [Cruel compassion: Psychiatric control of society's unwanted]

•    Μοιραία ελευθερία: Η ηθική και η πολιτική της αυτοκτονίας (1996). [Fatal freedom: The ethics and politics of suicide]

•    Φαρμακοκρατία: Ιατρική και πολιτική στην Αμερική (2001). [Pharmacracy: Medicine and politics in America]

•    Η τρέλα μου με έσωσε: Η τρέλα και ο γάμος της Βιρτζίνια Γούλφ (2006) [My madness saved me: The madness and marriage of Virginia Woolf]

•    Η ιατρικοποίηση της καθημερινής ζωής: Επιλεγμένα κείμενα (2007). [Medicalization of Everyday Life: Selected Essays]

•    Ψυχιατρική: Η επιστήμη των ψεμάτων (2008). [Psychiatry: The Science of Lies]

Το τελευταίο του βιβλίο [Suicide Prohibition: The Shame of Medicine] εκδόθηκε λίγους μόνον μήνες πριν τον θάνατό του.[6] 


    Έργα του Τόμας Σας μεταφρασμένα στα Ελληνικά


•  Τόμας Σ. Σας, Ο μύθος της ψυχικής αρρώστιας, εκδ. Κασόλου, 1976.

•  Th. Szasz, Το δεύτερο αμάρτημα, εκδ. Αβραάμ, 1982.

•  Th. Szasz, Η βιομηχανία της τρέλας, εκδ. Ιανός, 1983. (Επανέκδοση: Εκδοτική Θεσσαλονίκης, 2006.)

•  Th. Szasz, Αιρετικά, Εναλλακτικές εκδόσεις, 2006.

•  Th. Szasz & K. Kraus, Αφορισμοί: Για την ψυχιατρική και την ψυχανάλυση, Εκδοτική Θεσσαλονίκης, 2007.

•  Th. Szasz, Νόμος, ελευθερία και ψυχιατρική: Μια έρευνα του ρόλου των ψυχιατρικών πρακτικών στην κοινωνία, εκδ. Αρχιπέλαγος, 2007.

•  T. S. Szasz & R. D. Laing,  Δύο δοκίμια για τη ψυχιατρική καταπίεση, Ελεύθερος τύπος.  
 
 Χρήστος Αμπελάς  /  Χρήστος Μπελόπουλος 

(Παραλλαγή του κειμένου αναρτήθηκε και στην Bικιπαίδεια με το ψευδώνυμο Χρῆστος-Α)


Σημειώσεις

1. Thomas Szasz, Ο μύθος της ψυχικής αρρώστειας, σελ. 17, εκδ. Κασόλου, 1976.

2. Élisabeth Roudinesco, "Thomas S. Szasz, le plus radical des "antipsychiatres", Le Monde, 13.09.2012.

3. Πληροφορίες από το βιογραφικό σημείωμα για τον Σας στον "επίσημο" ιστότοπο τον αφιερωμένο στο έργο του: www.szasz.com 

4. Τόμας Σας, Ο μύθος της ψυχικής αρρώστειας, σελ. 273.

5. www.szasz.com: http://www.szasz.com/enemies.html και http://www.szasz.com/abolitionist.html .

6. Για μια πληρέστερη εργογραφία του Τόμας Σας βλέπε:  www.szasz-texte.de.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *