Διαταραχή Παρατεταμένου Πένθους: Η παθολογικοποίηση του πένθους από το DSM-5-TR

Τζωρτζ Κλάουσεν (George Clausen), "Youth Mourning", 1916
Imperial War Museum

     Με την πρόσφατη, στα μέσα Μαρτίου 2022, ανανεωμένη έκδοση τού περιβόητου Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου των Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5-TR), που κατασκευάζεται και εκδίδεται από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, μια νέα ψυχική "ασθένεια" αμφιβόλου εγκυρότητας όπως και πολλές άλλες, η "Διαταραχή Παρατεταμένου Πένθους" ['Prolonged Grief Disorder'] ήρθε να προστεθεί επισήμως στις 400 και πλέον υπάρχουσες που καθιερώθηκαν με τις προηγούμενες εκδόσεις παθολογικοποιώντας έναν συνεχώς μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων στις δυτικές κοινωνίες. (βλέπε: Bruce Levine, "Επιδημία ψυχικών διαταραχών / Living in America will drive you insane") 

    Στο εξής, οποιοσδήποτε πενθεί ένα αγαπημένο του πρόσωπο για πάνω από 6 ή 12 μήνες και εξαιτίας τού πένθους του παρουσιάζει μειωμένη λειτουργικότητα στο σπίτι, στην εργασία ή στις κοινωνικές του υποχρεώσεις και συναναστροφές γίνεται ύποπτος ψυχικής ασθένειας. Με τα οριζόμενα από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία διαγνωστικά κριτήρια (μεταξύ των οποίων έντονος συναισθηματικός πόνος, θλίψη, πικρία ή οργή, μοναξιά, δυσκολία να ξαναβρείς  τους προηγούμενους ρυθμούς της ζωής, αίσθημα ότι η ζωή δεν έχει νόημα κ.τ.λ.) οι περισσότεροι άνθρωποι που πενθούν κινδυνεύουν να χαρακτηριστούν ψυχικά ασθενείς και να καταλήξουν καταναλωτές αχρείαστων ψυχιατρικών φαρμάκων. 

Η "τρελή Κέιτ", εικονογράφηση ενός ποιήματος του Γουίλλιαμ Κάουπερ (William Cowper)

Τόμας Μπάρκερ (1769–1847), "Η τρελή Κέιτ"
Πικανοθήκη Υόρκης, Αγγλία

Ουίλιαμ Τζέιμς Μπίσοπ, "Η τρελή Κέιτ", 1837
Εθνικό Μουσείο του Λίβερπουλ

     Η "τρελή Κέιτ" [crazy Kate] που απεικονίζεται σε πίνακες του Τόμας Μπάρκερ (Thomas Barker), του Γούλλιαμ Τζέιμς Μπίσοπ (William James Bishop), του Χένρυ Φιούζελι (Henry Fuseli) και άλλων καλλιτεχνών αναφέρεται στον ομώνυμο λογοτεχνικό χαρακτήρα που εμφανίζεται στο πρώτο βιβλίο του μακροσκελούς ποιήματος "The Task" ['Το έργο', 1785] [1] τού Άγγλου ποιητή και υμνογράφου Γουίλλιαμ Κάουπερ (1731-1800) - στο οποίο συγκρίνονται οι αρετές της αγροτικής ζωής, η απεραντοσύνη, το μεγαλείο και η ομορφιά της εξοχής με τη μουντή και περιορισμένη ζωή της πόλης και τα πάντα κατώτερα της φύσης έργα των ανθρώπων.[2] 

    Στο ποίημα ο Κάουπερ περιγράφει μέσα σε λίγους στίχους και την τραγική μοίρα της Κέιτ, μιας νεαρής υπηρέτριας που μαθαίνει ξαφνικά τον αναπάντεχο χαμό μέσα στη θάλασσα τού ναύτη που είχε βαθιά ερωτευθεί και που περίμενε με λαχτάρα το γυρισμό του. Με τα λογικά της χαμένα, τρελή πια, περιπλανιέται ολομόναχη με κουρελιασμένα ρούχα σε απόμακρες ερημιές αναστενάζοντας και θρηνώντας.[3] [4]

Η οραματική τέχνη της Σολάνζ Κνοπφ (Solange Knopf)

Solange Knopf
(Από τη σειρά Behind the Darkness / Πίσω από το σκοτάδι, 2013)

     Η Βελγίδα αυτοδίδακτη ζωγράφος Σολάνζ Κνοπφ, για τη ζωή της οποίας ελάχιστα πράγματα μας είναι γνωστά, γεννήθηκε το 1957 στις Βρυξέλλες. Μετά από μια δύσκολη παιδική ηλικία και μια ανήσυχη εφηβεία, εγκατέλειψε σε ηλικία 17 ετών το πατρικό της σπίτι για να ξεκινήσει μαζί με έναν φίλο της, που θα γινόταν αργότερα ο πατέρας του γιου της, ένα ταξίδι περιπλάνησης ακολουθώντας τους δρόμους της αντικουλτούρας και της πνευματικής αναζήτησης: Ταξίδεψε στο Μαρόκο, στην Κρήτη, στο Αφγανιστάν, στην Ινδία, στο Νεπάλ… 

    Λίγα χρόνια μετά, το 1979, επέστρεψε στο Βέλγιο, παντρεμένη ήδη και μητέρα, για να εργαστεί στο εμπορικό κατάστημα ετοίμων ενδυμάτων που διατηρούσε η οικογένειά της. Είκοσι χρόνια αργότερα, σε ηλικία 40 χρονών, ψυχοπιεστικές καταστάσεις και τραγικά βιώματα, όπως μας πληροφορεί ένα λακωνικό βιογραφικό της (και η νοσταλγία, ίσως, των νεανικών της βιωμάτων και ελπίδων) την οδήγησαν στην κατάθλιψη και την ψυχική κατάρρευση. Το 1998, μετά από ένα σοβαρό επεισόδιο νοσηλεύτηκε σε ψυχιατρική κλινική. 

Solange Knopf
(Σχέδιο από τη σειρά "Spirit Codex)

    "Κατά τη διάρκεια της κρίσης μου, λέει η Κνοπφ, αισθάνθηκα το πνεύμα μου να εγκαταλείπει το σώμα μου και  μετά να επανέρχεται έχοντας επισκεφθεί έναν αστρικό κόσμο… Αυτή η εμπειρία έφερε στο φως τις εκφραστικές μου ικανότηττες, και άρχισα να ανακαλύπτω τον εαυτό μου μέσα από το σχέδιο…" 

Κατάθλιψη και χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης· μια υπόθεση που στην πραγματικότητα δεν επαληθεύθηκε ποτέ

 ... με αφορμή την πρόσφατη έρευνα (Ιούλιος 2002) της Joanna Moncrieff 

    Η ιδέα ότι η κατάθλιψη οφείλεται σε κάποια χημική ανισορροπία και συγκεκριμένα σε μειωμένα επίπεδα σεροτονίνης στον εγκέφαλο διατυπώθηκε στην δεκαετία του 1960 και προωθήθηκε ευρέως από τη φαρμακευτική βιομηχανία, ιδιαίτερα από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και μετά, με αποτέλεσμα σήμερα το 80% και πλέον των ανθρώπων στις προηγμένες δυτικές κοινωνίες και ένας μεγάλος αριθμός επαγγελματιών της υγείας να πιστεύει ότι αιτία της κατάθλιψης είναι πράγματι κάποια "χημική ανισορροπία" στον εγκέφαλο των πασχόντων (και όχι οι ιδιαίτερα στρεσογόνες συνθήκες της σύγχρονης ζωής) και ότι απαιτείται κάποιο αντικαταθλιπτικό για να διορθωθεί η ανωμαλία. 

    Η Τζοάννα Μόνκριφ (Joanna Moncrieff), καθηγήτρια ψυχιατρικής στη Βρετανία και ιδρυτικό μέλος του Δικτύου Κριτικής Ψυχιατρικής, είναι από τους επιστήμονες εκείνους που έχουν αμφισβητήσει εδώ και αρκετό καιρό τη "θεωρία της σεροτονίνης". Δεν υπάρχουν, υποστηρίζει, πειστικές αποδείξεις πως η κατάθλιψη οφείλεται ή κατά κάποιο τρόπο συνδέεται με χαμηλά επίπεδα ή με μειωμένη δραστηριότητα της σεροτονίνης. (Βλέπε το άρθρο της "Η κατάθλιψη και ο μύθος της σεροτονίνης"). Πρόσφατα, τον Ιούλιο του 2022, δημοσίευσε μαζί με τους συνεργάτες της στην επιθεώρηση Molecular Psychiatry τα αποτελέσματα μιας νέας εκτεταμένης ανασκόπησης των μέχρι τούδε ερευνών που επιβεβαιώνει για μια ακόμη φορά την παραπάνω θέση. ("The serotonin theory of depression: a systematic umbrella review of the evidence". Μια σύνοψη του άρθρου αναδημοσιεύτηκε και στον ιστότοπο The Conversation)[1] 

   Οι έρευνες, γράφει, δείχνουν ότι οι άνθρωποι που υποφέρουν από κατάθλιψη άλλοτε εμφανίζουν μειωμένα επίπεδα σεροτονίνης, άλλοτε παρόμοια επίπεδα σεροτονίνης με τους ανθρώπους που δεν έχουν κατάθλιψη και άλλοτε αυξημένα! Με άλλα λόγια, η θεωρία της χημικής ανισορροπίας που εξακολουθούν να επαναλαμβάνουν οι περισσότεροι ψυχίατροι στα ιατρεία τους και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν υποστηρίζεται από τα ερευνητικά δεδομένα. Κατά συνέπεια τίθεται υπό αμφισβήτηση και η χρησιμότητα των αντικαταθλιπτικών (φαρμάκων με δυνητικά ιδιαίτερα σοβαρές και επικίνδυνες παρενέργειες) και ιδιαίτερα των αντικαταθλιπτικών τύπου SSRI (Εκλεκτικοί Αναστολείς Επαναπρόσληψης της Σεροτονίνης). ("Η μαύρη λίστα των αντικαταθλιπτικών")

"Ευτυχιοκρατία". Οι ύπουλες παγίδες της θετικής ψυχολογίας

"η ψυχολογία παθολογικοποιεί αυτούς που ισχυρίζεται ότι βοηθάει."
(Ίαν Πάρκερ) *

     Για τον Μάρτιν Σέλιγκμαν[1], (ιδρυτή της θετικής ψυχολογίας, της "επιστήμης της ευτυχίας") και τους οπαδούς του, η θλίψη ή η δυστυχία που ενδεχομένως νιώθουμε δεν οφείλεται κατά κανόνα στις περιστάσεις της ζωής, στις αντιξοότητες και τις πιέσεις που υφιστάμεθα, αλλά στον υποκειμενικό τρόπο που τις προσλαμβάνουμε, στη "λανθασμένη" ή στην υπερβολική σημασία που τις προσδίδουμε. Δεν είναι αναγκαίο, λοιπόν, να προσπαθήσουμε να τις αλλάξουμε. "Η απόπειρα αλλαγής των εξωτερικών περιστάσεων, γράφει, αποδεικνύεται συνήθως μη πρακτικό και πολυδάπανο εγχείρημα". Αυτό που πραγματικά χρειάζεται και μπορούμε σίγουρα να αλλάξουμε είναι ο τρόπος που έχουμε μάθει να αντιδρούμε σ' αυτές, ο τρόπος που αφηνόμαστε να μας επηρεάζουν ψυχολογικά. Μπορούμε λοιπόν να εργαστούμε για την "αυτοβελτίωσή" μας, την "αυτομεταμόρφωσή" μας, την "ανάπτυξη της προσωπικότητας και της εσωτερικότητας" μας. Να αποκτήσουμε μεγαλύτερη "ψυχική ανθεκτικότητα", να "αποφεύγουμε τα αρνητικά συναισθήματα", να "σκεφτόμαστε θετικά". Να αναζητούμε τη θετική πλευρά οποιασδήποτε κατάστασης, όσο θλιβερής κι αν είναι, να χαμογελάμε ό,τι και αν μας συμβεί!

     "Ο λόγος περί ψυχικής ανθεκτικότητας και θετικότητας προάγει τον κονφορμισμό και νομιμοποιεί την ύπαρξη υπόρρητων ιεραρχιών και ιδεολογιών", σχολιάζουν η Έβα Ιλλούζ και ο Έντγκαρ Καμπάνας στο βιβλίο τους "Ευτυχιοκρατία".[2]  Αν και σε ορισμένες περιπτώσεις οι τεχνικές της θετικής ψυχολογίας ("η αναπλαισίωση του αρνητικού με όρους θετικότητας ή η επίδειξη μιας θετικής αυτοεικόνας") θα μπορούσαν ενδεχομένως να θεωρηθούν χρήσιμες για κάποιους ανθρώπους σε δύσκολες στιγμές, "ο λόγος περί θετικότητας είναι προβληματικός", σημειώνουν οι συγγραφείς, επειδή -και αυτό συμβαίνει τις περισσότερες φορές- μετακυλίει στους ανθρώπους την ευθύνη για τις κακοτυχίες και τις αντικειμενικές τους αδυναμίες· η ευτυχία, όπως και η δυστυχία, παρουσιάζονται ως ζητήματα προσωπικής επιλογής και, συνεπώς, "όσοι επιλέγουν να μην παίξουν το παιχνίδι της χαράς προκαλούν την υπόνοια ότι επιθυμούν την κακοτυχία τους" και, άρα, είναι αποκλειστικά υπεύθυνοι γι' αυτήν. 

Robert Whitaker: Τα ψυχιατρικά φάρμακα και η αύξηση των ψυχικών ασθενειών. Μακροπρόθεσμες συνέπειες μιας βραχυπρόθεσμης αποτελεσματικότητας

(Αποσπάσματα από διάλεξη που έδωσε το 2012 ο Ρόμπερτ Γουίτακερ[1] μετά από πρόσκληση της ομάδας του "Δικτύου Ακούγοντας Φωνές" του Πόρτλαντ) [2]

Χρονιότητα και αντιψυχωτικά φάρμακα
Τι πραγματικά αποκαλύπτουν οι έρευνες για τα αντιψυχωτικά
Τι αποκαλύπτουν οι έρευνες για την κατάθλιψη και τη διπολική διαταραχή
Τι μπορούμε να κάνουμε

    Χρονιότητα και αντιψυχωτικά φάρμακα

    […] Σύμφωνα με την επίσημη ιστορία της ψυχιατρικής, η μεγάλη πρόοδος στη θεραπεία των ψυχικών διαταραχών, "η μεγάλη ψυχοφαρμακολογική επανάσταση" ξεκίνησε το 1955, όταν άρχισε να χορηγείται σε ασθενείς ψυχιατρικών ασύλων ως φάρμακο η χλωροπρομαζίνη: "Πριν το 1955, η ψυχιατρική δεν διέθετε ακόμη τα μέσα για να εμποδίσει τους πάσχοντες να καταλήξουν χρόνιοι ασθενείς", έγραφε για παράδειγμα το 1988 ο επικεφαλής των υγειονομικών υπηρεσιών των ΗΠΑ Ντέιβιντ Θάτσερ (David Thatcher). "Από τη στιγμή όμως που αποκτήσαμε τα κατάλληλα φάρμακα η χρονιότητα μπορούσε πλέον να αποτραπεί, και σήμερα διαθέτουμε μια μεγάλη ποικιλία ασφαλών και αποτελεσματικών φαρμάκων για έναν μεγάλο αριθμό καθορισμένων ψυχιατρικών διαταραχών." 

    Εντούτοις ο αριθμός των ανθρώπων με ψυχιατρικές αναπηρίες αυξήθηκε στις ΗΠΑ από 1 στους 468 Αμερικανούς το 1955 σε 1 στους 184 το 1987: 1,25 εκατομμύρια άνθρωποι. Και σήμερα (2012) στις ΗΠΑ υπάρχουν πάνω από τέσσερα εκατομμύρια άνθρωποι που δικαιούνται επιδομάτων αναπηρίας εξαιτίας ψυχικών διαταραχών -τριπλασιασμός δηλαδή μέσα σε μία μόνον εικοσαετία. […] 

    Προκύπτει λοιπόν το εύλογο ερώτημα: Εάν πράγματι τα φάρμακα ήταν ένα τόσο μεγάλο βήμα προόδου για την αποφυγή της χρονιότητας, όπως ισχυρίζεται η επίσημη ιστορία της ψυχιατρικής, γιατί το ποσοστό αναπηρίας που συνδέεται με ψυχική ασθένεια εξακολουθεί να αυξάνει τόσο γρήγορα; 

    Πως προέκυψαν, για παράδειγμα, όλοι αυτοί οι διπολικοί ασθενείς; Πριν 40 χρόνια η διπολική διαταραχή ήταν μια εξαιρετικά σπάνια ασθένεια: Αφορούσε περίπου 1 στους 3.000 έως 1 στους 10.000 ενήλικες. Σήμερα είναι 1 στους 50. Από 1 στους 5.000 σε 1 στους 50 μέσα σε 40 χρόνια. Τί συμβαίνει λοιπόν; 

Peter Breggin: Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας. Μια απατηλή και επιβλαβής για το παιδί διάγνωση

    Η χορήγηση ψυχοφαρμάκων σε παιδιά για τη ΔΕΠ-Υ έχει καταστεί σήμερα αληθινή επιδημία. Από το 2007 έως το 2011 σε πάνω από πέντε εκατομμύρια παιδιά στις ΗΠΑ, δηλαδή στο 9,5%, δόθηκε η διάγνωση της ΔΕΠ-Υ (Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής - υπερκινητικότητας)· και σε περίπου 2,8 εκατομμύρια συνταγογραφήθηκε ένα διεγερτικό φάρμακο μόνον μέσα στο 2008.[1] 

     Ωστόσο, η διάγνωση της ΔΕΠ-Υ δεν αφορά μια έγκυρη βιολογική ή ψυχολογική διαταραχή. Τα διαγνωστικά κριτήρια, όπως ορίζονται στην έκδοση τού 2000 τού "Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου των Ψυχικών Διαταραχών", είναι απλά μια λίστα συμπεριφορών που απαιτούν συγκέντρωση και προσοχή μέσα στην σχολική τάξη, ήτοι:
 υπερικινητικότητα ("κινεί νευρικά χέρια και πόδια", "σηκώνεται από τη θέση του", "μιλά υπερβολικά")·  παρορμητικότητα ("ξεστομίζει απερίσκεπτα απαντήσεις", "διακόπτει τους άλλους")·  απροσεξία ("κάνει λάθη απροσεξίας στο σχολείο", "διασπάται εύκολα η προσοχή του", "ξεχνά").

     Όλα τα παραπάνω δεν είναι παρά αυθόρμητες συμπεριφορές φυσιολογικών παιδιών. Όταν οι συμπεριφορές αυτές αρχίζουν να γίνονται μη-συμβατές με την ηλικία τού παιδιού, υπερβολικές ή διαταρακτικές, οι πιθανές αιτίες είναι πάρα πολλές: βαρεμάρα, χαμηλής ποιότητας διδασκαλία, ασυνεπής διαπαιδαγώγηση στο σπίτι, κούραση ή κάποια υποκείμενη σωματική ασθένεια. Παιδιά που υποφέρουν από εκφοβισμό, κακομεταχείριση ή ψυχολογική πίεση μπορούν επίσης να εμφανίσουν τις παραπάνω συμπεριφορές σε υπερβολικό βαθμό. Δίνοντας τους τη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ δείχνουμε αδιαφορία και σταματούμε να αναζητούμε το τι πραγματικά συμβαίνει με το παιδί: Η ΔΕΠ-Υ είναι σχεδόν πάντοτε μια "Διαταραχή Προσοχής του Δασκάλου" ή μια "Διαταραχή Προσοχής των Γονέων". Αυτό που έχουν πραγματικά ανάγκη αυτά τα παιδιά είναι να  δώσουν οι ενήλικες μεγαλύτερη προσοχή στη ζωή τους . 

• • • • •

Ακατέργαστη Τέχνη: Οι ρινόκεροι του Gaston Duf

    O Γκαστόν Ντυφ (Gaston Duf ή Dufour) γεννήθηκε το 1920 σε ένα χωριό ανθρακωρύχων της περιοχής του Πα ντε Καλαί (στη Βόρεια Γαλλία) σε μια πολυπληθή οικογένεια με δέκα παιδιά και έναν αλκοολικό και βίαιο πατέρα. Σε ηλικία δεκατεσσάρων χρονών ξεκίνησε να δουλεύει σε αρτοποιείο με σκοπό να μάθει την τέχνη, εκδιώχθηκε όμως μετά από κάποιο διάστημα ως ανίκανος γι' αυτήν. Κατόπιν εργάσθηκε στα ορυχεία από τα οποία επίσης απολύθηκε εξαιτίας των συνεχών απουσιών του και της εύθραυστης υγείας του. Κατέληξε άνεργος, βρήκε καταφύγιο στο αλκοόλ μέχρι που, το 1940, κλείσθηκε σε ηλικία 20 χρονών σε ένα φρενοκομείο της Λίλλης. 

    Τα πρώτα χρόνια του εγκλεισμού του παρέμεινε απαθής και απομονωμένος. Το 1944, η συμπεριφορά του άρχισε να αλλάζει: απομονωνόταν λιγότερο και συμμετείχε με προθυμία στις δουλειές του νοσοκομείου (όπως συνήθιζαν τότε οι τρόφιμοι στα ψυχιατρικά άσυλα). Φαίνεται πως ήταν την ίδια εποχή που ξεκίνησε κρυφά, χωρίς να έχει καμιά καλλιτεχνική παιδεία ή να έχει ποτέ στο παρελθόν ζωγραφίσει, να σχεδιάζει με μολύβια πάνω σε φύλλα εφημερίδων και σε κομμάτια χαρτιών που περιμάζευε ένα αλλόκοτο πλάσμα που το ονόμαζε "ρινόκερο". Τέσσερα χρόνια αργότερα το προσωπικό του νοσοκομείου ανακάλυψε τα σχέδια του κρυμμένα στις φόδρες του σακακιού του. Ο γιατρός του ιδρύματος έδειξε ενδιαφέρον γι' αυτά, και ο Γκαστόν Ντυφ απέκτησε γκουάς χρώματα και φύλλα ζωγραφικής. Οι ρινόκεροί του έγιναν μεγαλύτεροι και πολύχρωμοι. 

Gaston Duf, Ρινόκερος ("Rinôcêrôse"), 1950
Μουσείο Ακατέργαστης Τέχνης της Λωζάννης

Hugues Merle, "Η τρελλή του Ετρετά"

«[Η τρέλα είναι] μια ειδική στρατηγική που εφευρίσκει ένας άνθρωπος
για να μπορέσει να επιβιώσει σε μια κατάσταση που δεν είναι βιώσιμη.»
(Ronald Laing)[1] 

    Την περίοδο 1871-1872, ο Γάλλος ζωγράφος Υγκ Μερλ (Hugues Merle) δημιούργησε δύο (τουλάχιστον) πίνακες που παριστάνουν την "τρελλή του Ετρετά" [Étretat], μια νεαρή δυστυχισμένη γυναίκα που σίγουρα συναντούσε στους δρόμους του ομώνυμου νορμανδικού χωριού, φημισμένου τουριστικού θέρετρου από τα μέσα του 19ου αιώνα, όπου ο ίδιος διέθετε κατοικία, όπως και πολλοί άλλοι καλλιτέχνες της εποχής. 

Hugues Merle
"Η τρελλή του Ετρετά"
 
 

    Ο πρώτος πίνακας ("Η τρελλή του Ετρετά") που παραθέτουμε και που βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Κράισλερ (Chrysler Museum of Art) στο Νόρφολκ της Βιρτζίνια, παριστάνει μια νεαρή, σχεδόν έφηβη κοπέλα φτωχικά ντυμένη και ατημέλητη να κάθεται δίπλα σ' ένα πηγάδι κάπου στην εξοχή. Κρατά τρυφερά στην αγκαλιά της σαν να ήτανε μωρό ένα κούτσουρο τυλιγμένο σε κουβέρτα, με ένα μωρουδίστικο σκουφάκι στο "κεφάλι" του. Στα χαρακτηριστικά τού προσώπου της αποτυπωμένος ένας ανείπωτος, αβάσταχτος πόνος, συνδεδεμένος ίσως με μια τραγική απώλεια ή μια σφοδρή επιθυμία που δεν έμελλε ποτέ να πραγματοποιηθεί. 

"Αποκάτω": Αυτοβιογραφικό αφήγημα της Leonora Carrington. Η εμπειρία της τρέλας και του εγκλεισμού.

    «Η συγγραφή και η αφήγηση μιας ιστορίας ζωής μας κάνει να υπερβούμε
αυτό που μας υπερέβη,για παράδειγμα μια ψύχωση, γιατί μας δίνει τη
δυνατότητα να ξαναφτάσουμε στον εαυτό μας.»
[1]

Leonora Carrington. El Mundo Mágico de los Mayas (1963)
[Ο μαγικός κόσμος των Μάγια]

    Το "Αποκάτω" [Down Below][2] είναι ένα σύντομο χρονικό στο οποίο η υπερρεαλίστρια συγγραφέας και ζωγράφος Λεονόρα Κάρρινγκτον περιγράφει τις συνθήκες μέσα στις οποίες το καλοκαίρι του 1940 άρχισε να εκφράζει παραληρητικές (ερμηνευτικές) ιδέες εξαιτίας των οποίων λίγο αργότερα εγκλείσθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ψυχιατρικό άσυλο της Ισπανίας -όπου και υποβλήθηκε σε βίαιες και επώδυνες σπασμοθεραπείες με καρδιαζόλ.[3]

    Η Κάρρινγκτον ζούσε την περίοδο εκείνη μαζί με τον Μαξ Ερνστ σε ένα χωριό στη νότια Γαλλία. Με την έναρξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ο Ερνστ, λόγω της γερμανικής καταγωγής του, συνελήφθη από τις γαλλικές αρχές. Με παρέμβαση του  Πωλ Ελυάρ αφέθηκε προσωρινά ελεύθερος, αλλά συνελήφθη και εκ νέου τον Μάιο του 1940. Μετά από μερικές εβδομάδες χωρίς να έχει νέα του, και με τα γερμανικά στρατεύματα να πλησιάζουν ταχέως προς τον νότο, η Κάρρινγκτον μαζί με μια φίλη της κατέφυγαν στην Ισπανία.

    Στη Μαδρίτη, ζώντας μέσα στο άγχος και την αβεβαιότητα, οι παράξενες ιδέες της που πρωτοεμφανίσθηκαν μετά τη δεύτερη σύλληψη του Ερνστ εντάθηκαν: Πίστευε πλέον, μεταξύ άλλων, ότι ο Χίτλερ και οι συνεργάτες του είχαν τη δύναμη να υπνωτίζουν τους ανθρώπους καθιστώντας τους υποχείρια τους και ότι ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπισθεί ήταν η προσφυγή σε μεταφυσικές δυνάμεις, κάτοχος των οποίων ήταν και η ίδια. Λίγο αργότερα, όταν απευθύνθηκε στον Βρετανό πρόξενο για να του ανακοινώσει το σχέδιο και τη διαθεσιμότητά της, οδηγήθηκε με αίτημά του στο ψυχιατρείο της Σανταντέρ, στη βόρεια Ισπανία.