![]() |
| Τζιάκομο Γκρόσσο, "La cella delle pazze", 1884 |
Τέσσερις καλόγριες προσπαθούν με ένταση και σκληρότητα να ακινητοποιήσουν μια νεαρή μοναχή που με τη γροθιά σφιγμένη και τον τρόμο αποτυπωμένο στο πρόσωπό της αντιστέκεται απεγνωσμένα για να μην οδηγηθεί στο φρικτό "κελί των τρελών", την πόρτα του οποίου μια άλλη καλόγρια σπεύδει να ανοίξει. Λίγο πιο πέρα, η ηγουμένη παρακολουθεί ψυχρά αποστρέφοντας το βλέμμα, ενώ πίσω της παρατεταγμένες και κρυμμένες στο μισοσκόταδο οι υπόλοιπες καλόγριες του μοναστηριού, υποταγμένες και αμέτοχες. Ένα ροζάριο είναι πεσμένο στο πάτωμα…
Ο πίνακας του Τζιάκομο Γκρόσσο (Giacomo Grosso, 1860-1938) "Το κελί των τρελών γυναικών" ("La cella delle pazze"), που ανήκει σήμερα στη Δημοτική Πινακοθήκη Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης του Τορίνου [1], είναι εμπνευσμένος από επιστολικό μυθιστόρημα του Τζοβάννι Βέργκα (Giovanni Verga, 1840-1920) "Storia di una capinera" [2] ["Ιστορία μιας 'μαυροτσιροβάκας'" – ο μαυροτσιροβάκος είναι ένα μικρό ωδικό πουλί].[3]
Η ιστορία μιας μοναχής που δεν ήθελε να είναι
Το μυθιστόρημα απαρτίζεται από τις επιστολές που στέλνει η νεαρή δόκιμη μοναχή Μαρία στη φίλη της Μαριάννα, μια πρώην επίσης δόκιμη μοναχή η οποία εγκατέλειψε οριστικά το μοναστήρι για να ζήσει ελεύθερη.
Η Μαρία έχοντας χάσει σε μικρή ηλικία την μητέρα της, όταν ο πατέρας της ξαναπαντρεύτηκε μια γυναίκα πολύ πιο πλούσια από αυτόν, στάλθηκε (πριν καν κλείσει τα επτά της χρόνια) σε μοναστήρι προκειμένου μεγαλώνοντας να γίνει μοναχή.
Κατά τη διάρκεια μιας επιδημίας χολέρας, όταν η Μαρία ήταν πια δεκαεννιά χρονών, της δίνεται άδεια να εγκαταλείψει το μοναστήρι προσωρινά και να ξανασμίξει με την οικογένεια της, που για να αποφύγει και αυτή τον κίνδυνο της επιδημίας είχε καταφύγει σε ένα απομονωμένο αγρόκτημα στους πρόποδες της Αίτνας. Εκεί η Μαρία θα νιώσει για πρώτη φορά ελεύθερη και ευτυχισμένη. Θα γνωρίσει τις ομορφιές της φύσης, τη ζεστασιά της ανθρώπινης επαφής και, κυρίως, τον έρωτα στο πρόσωπο του νεαρού Νίνο. Όμως με το τέλος της επιδημίας είναι υποχρεωμένη ‒υποχρεωμένη από την οικογένειά της, από την κοινωνία μέσα στην οποία ζει, από τους κανόνες και τις αξίες που η ίδια έχει εσωτερικεύσει‒ να επιστρέψει στο μοναστήρι, να απαρνηθεί ό,τι ωραίο είχε για λίγο ζήσει και ό,τι ωραίο είχε διαφανεί, να προσαρμοστεί ξανά στην καταπιεστική, ανελεύθερη, μονότονη και μουντή καθημερινότητα της μοναστικής ζωής.
Αλλά ένα κομμάτι του εαυτού της επαναστατεί. Αρχίζει για πρώτη φορά στη ζωή της να αμφισβητεί όλο και πιο έντονα ‒ παρά τις τύψεις και τις ενοχές που παράλληλα την κατακλύζουν‒ τον τρόπο ζωής, τις αξίες και τις "αλήθειες" με τις οποίες μεγάλωσε μέσα στην κλειστή κοινότητα του μοναστηριού.
“Μήπως ο Κύριος δεν δημιούργησε όλες τις ομορφιές για όλους τους ανθρώπους; Γιατί μόνον οι μοναχές να τις στερούνται; […] Γιατί πρέπει να απαρνηθώ όλα τα ωραία πράγματα που ο Θεός δημιούργησε, τον αέρα, το φως, την ελευθερία, τον έρωτα.”
Νιώθει εγκλωβισμένη, τιμωρημένη άδικα, φυλακισμένη. Ασφυκτιά, θέλει να φύγει μακριά, να αλλάξει τρόπο ζωής, να ανασάνει ελεύθερα.
“Έχω την εντύπωση πως περιπλανιέμαι σε ένα απέραντο νεκροταφείο. […] Δεν έχω πια ούτε τη δύναμη να κλάψω. […] Γιατί με κλείδωσαν εδώ μέσα; Τι έκανα; Γιατί αυτά τα κάγκελα, αυτά τα πέπλα, αυτές οι κλειδαριές; Θέλω να φύγω από εδώ. Δεν θέλω πια να μένω εδώ. Θέλω να ξεφύγω. Να δραπετεύσω. Βοήθεια! Βοήθεια! […] Φοβάμαι, είμαι θυμωμένη, θέλω το φως, θέλω να τρέξω[..] Με έχουν κλείσει εδώ με βία. Δεν έχω κάνει τίποτα. Είμαι αθώα. Εδώ είναι το βασίλειο του θανάτου. Νιώθεις τη μυρωδιά των νεκρών...”
Αλλά δεν έχει ούτε τη δύναμη, ούτε την έξωθεν στήριξη που την αναζητά απελπισμένα, για να επιχειρήσει τη μεγάλη ρήξη, την απόδραση από την μοίρα που άλλοι είχαν, χωρίς να την ρωτήσουν, επιλέξει γι' αυτήν. Γίνεται ανήσυχη, δεν μπορεί να κοιμηθεί, περιφέρεται πάνω κάτω, έχει παραισθήσεις, παραληρεί.
“Μου έρχεται να ξεριζώσω τα μαλλιά μου, να χαρακώσω το στήθος μου, να ουρλιάξω σαν άγριο θηρίο, να ταρακουνήσω αυτά τα σίδερα που φυλακίζουν το κορμί μου και βασανίζουν το πνεύμα μου.”
Διαταράσσει την κανονικότητα του μοναστηριού. Οι ιδέες της είναι επιπλέον επικίνδυνες για την πνευματική μακαριότερα και την κοιμισμένη συνείδηση των άλλων μοναχών. Χαρακτηρίζεται "τρελή" και οδηγείται δια της βίας στο κελί που εγκλείονται όσες μοναχές δεν αντέχουν, δε μπορούν ή δεν θέλουν πια να προσαρμοστούν στην κανονικότητα του μοναστηριού:
“Τέσσερις καλόγριες δυσκολευόταν να τη σύρουν μέχρι το κελί που κλείνονται οι τρελές. Άκουγα τις απελπισμένες κραυγές της, που πλέον δεν έμοιαζαν με ανθρώπινες, και έβλεπα το πρόσωπό της τρελό από τον τρόμο και πλημμυρισμένο από σπαρακτικά δάκρυα. Όταν άνοιξαν την πόρτα του κελιού, εκείνη λιποθύμησε. Την άφησαν εκεί, κατάχαμα…”,
διαβάζουμε στην τελευταία επιστολή που στέλνει τώρα μια άλλη καλόγρια, η Φιλομένα, η μόνη που προσπάθησε να τη συμπαρασταθεί.
• • • • •
Το μυθιστόρημα το Τζιοβάννι Βέργκα μπορεί να ιδωθεί (αν και αυτό δεν ήταν μάλλον η κύρια πρόθεση του συγγραφέα) ως μια καταγγελία του εξαναγκαστικού μοναχισμού νεαρών κοριτσιών (ένα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα από το μεσαίωνα μέχρι ακόμη και την δική του εποχή) και της βίαιης καθυπόταξης του αυθορμητισμού και της προσωπικότητάς τους που συνεπαγόταν ο εγκλεισμός αυτός.[4] Από τη μεριά μας μπορούμε επίσης να δούμε σε αυτό την υιοθέτηση της ιδέας (που θα γίνει αργότερα κεντρική θέση των αντιψυχιατρικών κινημάτων και της σύγχρονης κριτικής ψυχιατρικής), ότι οι πραγματικές πηγές της "τρέλας" δεν βρίσκονται μέσα στο άτομο (όπως ισχυρίζεται, χωρίς αποδείξεις, η κυρίαρχη ψυχιατρική, και όχι μόνον αυτή), αλλά στην καταπίεση, στις διακρίσεις και στους εξαναγκασμούς που οι άνθρωποι υφίστανται, στην παρεμπόδιση της αυτοδιάθεσης τους, στην κατάπνιξη των επιθυμιών και των συναισθημάτων τους.
"Η τρέλα", έλεγε ο Ντέιβιντ Κούπερ στην εποχή της αντιψυχιατρικής "είναι η απελπισμένη έκφραση μια ριζικής ανάγκης για αυτονομία και αλλαγή".[5]
Ντίνος Χατζηαθανασίου
ΨυχοΑντιΜαχίες
Σχετικές αναρτήσεις
|
|
|
Σημειώσεις
1. Giacomo Grosso, "The cell of crazy": Google Arts & Culture.
2. Giovanni Verga, Storia di una capinera: Wikisource.
• Το μυθιστόρημα πρωτοεκδόθηκε το 1871.
• Το 1993 ο Φράνκο Τζεφιρέλλι σκηνοθέτησε την βασισμένη στο μυθιστόρημα του Βέργκα ομότιτλη ταινία ('Storia di una capinera'): IMDb.
3. Ο Βέργκα εμπνεύσθηκε το τίτλο του μυθιστορήματός του, όπως ο ίδιος σημειώνει στον πρόλογο του βιβλίου, βλέποντας έναν δυστυχισμένο θηλυκό μαυροτσιροβάκο να λιώνει κλεισμένος σε κλουβί, όπως μέσα στο κλουβί του μοναστηριού νιώθει να πεθαίνει χωρίς δυνατότητα διεξόδου η ηρωίδα του:
«Mια "μαυροτσιροβάκα" κλεισμένη σε κλουβί, δειλή, θλιμμένη, καχεκτική. Μας κοίταζε με βλέμμα τρομαγμένο, κρυβόταν σε μια γωνιά του κλουβιού, κι όταν άκουγε το χαρούμενο κελάηδισμα των άλλων πουλιών που τραγουδούσαν πάνω στη χλόη του λιβαδιού ή στο γαλάζιο του ουρανού, τα ακολουθούσε με ένα βλέμμα που θα μπορούσε κανείς να πει πως ήταν γεμάτο δάκρυα. Μα δεν τολμούσε να επαναστατήσει, δεν τολμούσε να παλέψει για να σπάσει τα σύρματα που την κρατούσαν δέσμια, τη φτωχή αιχμάλωτη. [..] Ύστερα από δυο μέρες έγειρε το κεφαλάκι κάτω από τη φτερούγα της και το επόμενο πρωί τη βρήκαν άψυχη μέσα στο κελί της.» (Storia di una capinera – Introduzione)
4. Cristina Mazzoni , "L' abito non fa la monaca: Clothing and gener in Giovanni Verga's Storia di una capinera" [Το ράσο δεν κάνει την καλόγρια: Ενδυμασία και φύλο στην "Ιστορία μιας μαυροτσιροβάκας']. Italian Quarterly, v. 34, 1997.
• Nicoletta Celeste, "L’amore tra repressione e rassegnazione. Su Storia di una capinera di Giovanni Verga". Il Pequod, 2022.
5. David Cooper, Η γλώσσα της τρέλας, σ. 186, εκδ. Ελεύθερος Τύπος, 1978.
Σχετικές αναρτήσεις
|
|
|







Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου