Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ντοκιμαντέρ•ταινίες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ντοκιμαντέρ•ταινίες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

"Titicut Follies" - η βία της ασυλιακής ψυχιατρικής. Το απαγορευμένο ντοκιμαντέρ του Frederick Wiseman

«Η απανθρωποποίηση του εγκλείστου δεν είναι το τελικό αποτέλεσμα της πάθησής του, αλλά αποτέλεσμα της ίδιας της βίας του ψυχιατρικού ασύλου, του οποίου οι ταπεινώσεις, οι καταχρήσεις και οι εξαναγκασμοί μάς παραπέμπουν στη βία, τις καταχρήσεις και τις ταπεινώσεις πάνω στις οποίες είναι θεμελιωμένο το κοινωνικό μας σύστημα.»
(Franco Basaglia, "Το ίδρυμα υπό άρνηση" /  'L'istituzione negata')

Titicut Follies

 Το ντοκιμαντέρ Titicut Follies του Φρέντερικ Γουάιζμαν[1], το πρώτο μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ που απεκάλυψε την αθλιότητα και τη φρίκη που επικρατούσε σε πολλά φρενοκομεία της Ευρώπης και της Αμερικής μέχρι σχεδόν το τέλος του περασμένου αιώνα, γυρίστηκε το 1966 στο Κρατικό Νοσοκομείο του Μπριτζγουότερ, ένα ίδρυμα της Μασσαχουσέτης για άρρενες καταδίκους με ψυχιατρικά προβλήματα (Bridgewater State Hospital for the Criminally Insane).

      Το 1967 προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης προκαλώντας αίσθηση. Λίγο καιρό μετά δικαστήριο της Μασσαχουσέτης απαγόρεψε τη δημόσια προβολή του (διατάσσοντας μάλιστα αρχικά και την κατάσχεση και καταστροφή όλων των αντιγράφων) με το πρόσχημα ότι παραβίαζε το ιατρικό απόρρητο και το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα των εγκλείστων. Όπως όμως υποστήριξε ο Γουάιζμαν, στην πραγματικότητα η απαγόρευση επιβλήθηκε, επειδή ακριβώς έφερνε στο φως τις βίαιες, αντιθεραπευτικές και απανθρωποιητικές πρακτικές της ασυλιακής ψυχιατρικής και έδινε την ευκαιρία στο ευρύ κοινό να δει και να αντιληφθεί για πρώτη φορά τι συνέβαινε πίσω από τους τοίχους ενός ψυχιατρείου [2] Η δημόσια προβολή του, σε μια εποχή που εξαπλωνόταν τα κοινωνικά αντιαυταρχικά κινήματα, θα μπορούσε να δώσει πρόσθετα επιχειρήματα σε όσους ζητούσαν την άμεση κατάργηση των ψυχιατρικών ασύλων και κατάγγελναν από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 την ψυχιατρική ως μηχανισμό ελέγχου και καταστολής υπό τον μανδύα της επιστήμης (βλέπε: "Σύντομη παρουσίαση του αντιψυχιατρικού κινήματος"). Η απαγόρευση διήρκεσε μέχρι το 1991.[3] 

"Οικογενειακή ζωή" ["Family life", 1971], μια ταινία του Ken Loach από την εποχή της αντιψυχιατρικής

    Η ταινία αφηγείται την ιστορία μιας νεαρής κοπέλας, της Τζάνις, που ζει στα τέλη της δεκαετίας του 1960 σε ένα μουντό εργατικό προάστιο του Λονδίνου μαζί με τους υποταγμένους στις κοινωνικές συμβάσεις και στην υποκριτική ηθική της εποχής "φυσιολογικούς" γονείς της. Όταν η Τζάνις που προσπαθεί δειλά να αποστασιοποιηθεί και να επιλέξει το δικό της δρόμο μένει έγκυος, οι γονείς της την εξαναγκάζουν να υποβληθεί σε έκτρωση, "για το καλό της", και λίγο αργότερα, μετά από έναν έντονο καυγά και ένα βίαιο αλλά απόλυτα κατανοητό ξέσπασμά της, την οδηγούν στο ψυχιατρείο θεωρώντας ότι οι επιλογές και οι συμπεριφορές της δεν μπορεί παρά να είναι απόρροια κάποιας "αρρώστιας".

    Στο ψυχιατρείο αρχικά την αναλαμβάνει ένας ριζοσπάστης ψυχίατρος, ο Μάικ, ο οποίος αμφισβητεί τις "θεραπείες" της κυρίαρχης ψυχιατρικής. Ο Μάικ έχει ιδρύσει μια πειραματική θεραπευτική μονάδα (που μας θυμίζει ανάλογες προσπάθειες που επιχείρησαν ο Ρόναλντ Λαινγκ και ο Ντέιβιντ Κούπερ στα παραδοσιακά ψυχιατρεία που εργάστηκαν πριν ιδρύσουν τις δικές τους αντιψυχιατρικές θεραπευτικές κοινότητες) και δεν θεωρεί τους νεαρούς "ασθενείς" του ως πραγματικά αρρώστους. Η διοίκηση όμως του Νοσοκομείου αποφασίζει γρήγορα να βάλλει τέρμα στους πειραματισμούς. Την Τζάνις αναλαμβάνει τώρα ένας "κανονικός" ψυχίατρος, ο οποίος δεν αργεί να διαγνώσει "σχιζοφρένεια" και να αρχίσει να της χορηγεί ισχυρές δόσεις ψυχοφαρμάκων και ηλεκτροσόκ. Η πορεία της Τζάνις προς τη χρονιότητα είναι πλέον προδιαγεγραμμένη… Στην τελευταία σκηνή της ταινίας η Τζάνις οδηγείται από μια νοσοκόμα σε ένα αμφιθέατρο μπροστά σε μια ομάδα συναισθηματικά αδιάφορων φοιτητών, μελλοντικών ψυχιάτρων. Η άβουλη, πειθήνια συμπεριφορά της και η άρνησή της να απαντήσει στις ερωτήσεις αποτελούν για τον αυτάρεσκο ψυχίατρό της χαρακτηριστικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας και όχι το αποτέλεσμα των βίαιων, αυταρχικών και εν τέλει αναποτελεσματικών ψυχιατρικών επεμβάσεων που υπέστη. (βλέπε: Robert Whitaker: Χρονιότητα και αντιψυχωτικά φάρμακα & Martin Harrow: Ανάρρωση χωρίς ψυχοφάρμακα).

"Εικόνες του οραματικού κόσμου" ['Images du monde visionnaire']: Οι 'οραματικές' επιδράσεις της μεσκαλίνης και της κάνναβης, μια πειραματική ταινία των Henri Michaux και Éric Duvivier.


    Το 1963 ο Βέλγος ποιητής και ζωγράφος Ανρί Μισώ (1899-1984) σε συνεργασία με τον σκηνοθέτη Ερίκ Ντυβιβιέ[1] δημιούργησαν την ταινία "Images du monde visionnaire" ['Εικόνες του οραματικού κόσμου'], διάρκειας 34 λεπτών, βασισμένη εξ ολοκλήρου στις εμπειρίες του Μισώ με την μεσκαλίνη και την κάνναβη. Η ταινία ήταν μια παραγωγή της ελβετικής φαρμακευτικής εταιρείας Sandoz η οποία την εποχή εκείνη ενδιαφερόταν να καταδείξει τις απελευθερωτικές  οραματικές επιπτώσεις των ψυχοδηλωτικών ουσιών και τις αναλογίες και ομοιότητές των ψυχεδελικών οραμάτων με τις ψευδαισθήσεις και παραισθήσεις των ψυχικά πασχόντων.[2] Ενδιαφέρον που γίνεται περισσότερο κατανοητό αν θυμηθούμε ότι στα εργαστήρια της Sandoz ο χημικός Άλμπερτ Χόφμαν (Albert Hofmann) συνέθεσε το 1938 το LSD, το οποίο από τις αρχές του 1950 η εταιρεία το προωθούσε με την εμπορική ονομασία Delysid σε ψυχιάτρους και ψυχοθεραπευτές "για να διευκολυνθεί η έκφραση καταπιεσμένων βιωμάτων και συναισθημάτων" κατά τη διάρκεια ψυχαναλυτικών θεραπειών.[3] Οι ουσίες αυτές άρχισαν να απαγορεύονται προς τα τέλη του 1960, όταν οι κυβερνήσεις των δυτικών χωρών θορυβήθηκαν από τη μεγάλη διάδοση τους μεταξύ της νεολαίας και τη σύνδεσή τους (με την επήρεια και των κηρυγμάτων του Τίμοθυ Λήρυ[4]) με τα κινήματα του εμπνεόμενου από τις ανατολικές φιλοσοφίες μυστικισμού, της αντικουλτούρας, της αμφισβήτησης και της επανάστασης.[5]

"Μια σελίδα τρέλας" - Η πρωτοποριακή-πειραματική ταινία (1926) του Teinosuke Kinugasa


    Η ταινία "Μια σελίδα τρέλας" γυρίστηκε το 1926 από τον Ιάπωνα σκηνοθέτη Τεϊνοσούκε Κινουγκάσα (1896-1982) και θεωρείται σήμερα ένα από τα μεγάλα αριστουργήματα του βωβού κινηματογράφου. Βασίζεται σε μια ιδέα του μετέπειτα νομπελίστα συγγραφέα Γιασουνάρι Καβαμπάτα που συμμετείχε και στη συγγραφή του σεναρίου: Ένας ηλικιωμένος άνδρας γίνεται υπάλληλος στο ψυχιατρείο όπου βρίσκεται έγκλειστη η γυναίκα του (που τρελάθηκε όταν έπνιξε το νεογέννητο παιδί της) με σκοπό να την ξαναπλησιάσει συναισθηματικά και να την πείσει να δραπετεύσει μαζί του μακριά από αυτόν τον θλιβερό και αδιέξοδο τόπο.

    Ο Κινουγκάσα, ο οποίος ξεκίνησε την καριέρα του ως ηθοποιός στο θέατρο και τον κινηματογράφο, ήταν τότε μόλις 30 χρόνων αλλά είχε ήδη στο ενεργητικό του άλλες 35 ταινίες ως σκηνοθέτης. "Στη σελίδα τρέλας", πρωτοποριακή-πειραματική ταινία στην οποία οι ειδικοί βλέπουν την επιρροή του γερμανικού εξπρεσιονισμού και αναλογίες με τις αισθητικές αναζητήσεις του πρώιμου σοβιετικού κινηματογράφου, εφάρμοσε τις αρχές της "νέο-αισθησιοκρατίας" [néo-sensationnisme / neo-sensationalism], ενός εφήμερου ιαπωνικού καλλιτεχνικού ρεύματος για το οποίο ο τρόπος της αφήγησης (που απευθύνεται στις αισθήσεις και γίνεται φορέας συγκινήσεων) έχει μεγαλύτερη σημασία από το περιεχόμενο της αφηγούμενης ιστορίας.[1]

    Το παρόν και το παρελθόν, οι αναμνήσεις, οι ονειροπολήσεις και οι ελπίδες του πρωταγωνιστή, οι φαντασιώσεις και τα φαντάσματα των εγκλείστων αναμειγνύονται συνεχώς καθ' όλη τη διάρκεια της ταινίας κάνοντας της να μοιάζει σκοτεινή, παράλογη, χωρίς νόημα και συνοχή (εντύπωση που επιτείνεται από τον ενίοτε φρενήρη ρυθμό του μοντάζ) -όπως χωρίς νόημα και συνοχή μπορεί να φαντάζει εκ πρώτης όψεως ο "αποδιοργανωμένος" λόγος των τρελών, το "παραλήρημα" και οι "απρόβλεπτες" παράδοξες συμπεριφορές τους. "Η σελίδα της τρέλας" είναι λιγότερο μια διήγηση για την τρέλα ή ένας λόγος πάνω στην τρέλα και περισσότερο, θα μπορούσαμε ίσως να πούμε, προσπάθεια ενσάρκωσης της ίδιας της τρέλας, ζωντανή μεταφορά της ίδιας της "γλώσσας της τρέλας". Και όπως ακριβώς μπορούν να γίνουν κατανοητά τα αισθήματα, οι παράξενες συμπεριφορές και τα λόγια των τρελών όταν ενταχθούν στο σύνολο της βιωμένης τους εμπειρίας, έτσι και οι εικόνες τής ταινίας αποκτούν μεγαλύτερη συνοχή και η ιστορία γίνεται πιο ξεκάθαρη εκ των υστέρων, όταν αφεθεί κανείς στη θέαση της μέχρι τέλους, όταν έχει μπροστά του όλα τα δοσμένα αποσπασματικά και άναρχα συμβάντα.

Τρεις ταινίες για το "ψυχιατρικό άσυλο" της Λέρου: "Οι αζήτητοι"• "Το νησί των απόβλητων"• "Η ελευθερία είναι θεραπευτική"

    Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 (μετά την πτώση της χουντικής δικτατορίας) πλήθυναν τα δημοσιεύματα στον ελληνικό τύπο και οι καταγγελίες νέων ψυχιάτρων που απαιτούσαν το κλείσιμο ή τον άμεσο εκσυγχρονισμό και εξανθρωπισμό του "κολαστηρίου της Λέρου", του ψυχιατρικού ασύλου της Λέρου, στο οποίο διαβιούσαν στοιβαγμένοι κάτω από άθλιες συνθήκες, συνθήκες πραγματικού στρατοπέδου συγκέντρωσης, πάνω από 2.000 ψυχασθενείς. (Για περισσότερα βλέπε: "Αποικία Ψυχοπαθών Λέρου. Μια αναδρομή στην ιστορία, 1957-1990")

    Μέσα σ' αυτό το κλίμα παρουσιάστηκε το 1982 η ταινία "Οι αζήτητοι" του Κωστή Ζώη, το πρώτο ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε για τη "Λέρο" συμβάλλοντας στην ευρύτερη γνωστοποίηση του θέματος.

    Τα επόμενα χρόνια έγιναν κάποιες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες στο νησί, αλλά η κατάσταση -λόγω της βραδύτητας και της απροθυμίας του ελληνικού κράτους αλλά και της εχθρικής στάσης της κατεστημένης ελληνικής ψυχιατρικής σε οποιαδήποτε μεταρρύθμιση- παρέμενε η ίδια ή και χειρότερη. Επιχειρήθηκε τότε μια προσπάθεια διεθνοποίησης του προβλήματος, η οποία σύντομα απέδωσε καρπούς. Στο πλαίσιο αυτό προβλήθηκε στις αρχές του 1990 στην βρετανική τηλεόραση το ντοκιμαντέρ "Το νησί των αποβλήτων" της Τζέιν Γκάμπριελ (Jane Gabriel), το οποίο μαζί με τα άρθρα που δημοσιεύτηκαν σε βρετανικές, ιταλικές και γερμανικές εφημερίδες προκάλεσαν τη διεθνή κατακραυγή και την επίσπευση των επιχορηγούμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση μεταρρυθμιστικών προγραμμάτων.

    Τέλος, η ταινία του Ανδρέα Λουκάκου "Η ελευθερία είναι θεραπευτική", γυρισμένη το 2003, δείχνει τα πρώτα θετικά αποτελέσματα της αποϊδρυματοποίησης που αποδεικνύουν ότι μια άλλη αντιμετώπιση της τρέλλας είναι πάντα εφικτή και ότι οι χαρακτηρισμένοι ως "ανίατοι" πρώην έγκλειστοι μπορούν να ξαναζήσουν μέσα στην κοινωνία, όταν αυτή αρχίζει να τους αποδέχεται.

"Επείγοντα" και "12 Ημέρες". Δύο ταινίες-ντοκιμαντέρ του Raymond Depardon για τη σύγχρονη ψυχιατρική πραγματικότητα

    Το 1979, ο Γάλλος φωτογράφος και σκηνοθέτης Ρεμόν Ντεπαρντόν (Raymond Depardon) προσκλήθηκε από τον Φράνκο Μπαζάλια (Franco Basaglia), την ηγετική μορφή της εναλλακτικής ιταλικής ψυχιατρικής, για να φωτογραφήσει τα παραδοσιακά άσυλα της Ιταλίας πριν ξεκινήσει η μεταρρύθμιση που προέβλεπε το σταδιακό τους κλείσιμο. (Βλέπε: "Raymond Depardon. Φωτογραφίζοντας τα ψυχιατρικά άσυλα της Ιταλίας") Όπως ομολογεί ο ίδιος η εμπειρία αυτή τον επηρέασε βαθιά, και αρκετά χρόνια αργότερα αισθάνθηκε την ανάγκη να στρέψει ξανά την προσοχή και τη ματιά του στην τρέλα και την ψυχιατρική.

    Τα ντοκιμαντέρ του "Επείγοντα" (Urgences, 1988) και "12 ημέρες" (12 jours, 2017) παρουσιάζουν ανθρώπους με "διαταραγμένες" ή ασυνήθιστες συμπεριφορές, κάποιους σε βαθιά κρίση που σίγουρα χρειάζονται βοήθεια και προστασία για να ξεπεράσουν τη δύσκολη και επώδυνη κατάσταση που βιώνουν, αλλά αναδεικνύουν επίσης τον αυταρχισμό και τη βία της καθημερινής ψυχιατρικής πρακτικής – τη βία που παραμένει διαχρονικά παρούσα παρά τις μεταρρυθμίσεις και τον εκσυγχρονισμό των ψυχιατρικών ιδρυμάτων, τις καλές προθέσεις πολλών λειτουργών της ψυχικής υγείας και την ψήφιση νόμων για την προστασία –υποτίθεται- των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων.

Raymond Depardon: "Manicomio" (1979). Φωτογραφίζοντας τα ψυχιατρικά άσυλα της Ιταλίας

R. Depardon: San Clemente, 1979

      Το 1978 ψηφίστηκε στην Ιταλία ο περίφημος "Νόμος 180" που προέβλεπε το κλείσιμο όλων των ψυχιατρείων και τη δημιουργία εναλλακτικών δομών μέσα στην κοινότητα. Ο εμπνευστής του νόμου και διευθυντής του ψυχιατρείου της Τεργέστης Φράνκο Μπαζάλια (Franco Basaglia), η ηγετική μορφή της "Δημοκρατικής Ψυχιατρικής" (της ιταλικής εκδοχής του αντιψυχιατρικού κινήματος), προσκάλεσε τότε τον Γάλλο "ανθρωπιστή" φωτογράφο και σκηνοθέτη Ρεμόν Ντεπαρντόν (Raymond Depardon) να αποθανατίσει τη μουντή καθημερινότητα των "φρενοκομείων" πριν ξεκινήσει το οριστικό τους κλείσιμο και ξεχαστεί από τους ανθρώπους η φρίκη της ασυλιακής πραγματικότητας.

    Με τη βοήθεια του Μπαζάλια, ο Νπεπαρντόν επισκέφθηκε τα άσυλα της Τεργέστης, της Βενετίας, της Νάπολης, του Αρέτσο και του Τορίνο. Προϊόν της περιοδείας του υπήρξε μια σειρά λιτών ασπρόμαυρων φωτογραφιών ("Manicomio: Selected Madness [1]) που απεικονίζουν και αναδεικνύουν την καθημερινή βία και τη μιζέρια των ψυχιατρείων, την αργόσυρτη μονοτονία, την απομόνωση και τη μοναξιά, αλλά και τρυφερές ανθρώπινες στιγμές, σκιρτήματα ζωής που -παρόλα αυτά- δεν έπαψαν ποτέ να υπάρχουν. (Album)

Raymond Depardon: Trieste, 1979

    Τρία χρόνια αργότερα ο Ντεπαρντόν επέστρεψε στην Ιταλία για να γυρίσει αυτήν τη φορά ένα ντοκιμαντέρ -φόρο τιμής στον Φράνκο Μπαζάλια που είχε εν τω μεταξύ πεθάνει (1980). Εγκαταστάθηκε στη Βενετία και για μερικούς μήνες παρακολούθησε την καθημερινή ζωή των ασθενών του ψυχιατρείου του Σαν Κλεμέντε (San Clemente), ενός από τα ψυχιατρεία της πόλης που από το 1880 στεγαζόταν στους χώρους ενός παλιού μοναστηριού πάνω στο ομώνυμο νησάκι. Η ταινία ("San Clemente") βγήκε στις αίθουσες του 1982. [2]


Απόσπασμα από την ταινία San Clemente (χωρίς υπότιτλους)

• • • • •

    Ο Ντεπαρντόν ασχολήθηκε και τα επόμενα χρόνια με τα προβλήματα της ψυχιατρικής γυρίζοντας τις ταινίες "Επείγοντα" (1988) και "12 ημέρες" (2017).

Χρήστος Μπελόπουλος     

Healing Voices ('Φωνές που θεραπεύουν')· μια ταινία για τους ανθρώπους που ακούνε φωνές

   "Φωνές που θεραπεύουν", "Φωνές θεραπείας" (Healing Voices, 2016)

είναι ένα σύγχρονο ντοκιμαντέρ για τους εναλλακτικούς τρόπους αντιμετώπισης των "φωνών" και της "ψύχωσης" που γύρισε ο ανεξάρτητος κινηματογραφιστής Πάτρικ Μόινιχαν (Patrick J. Moynihan) με συμπαραγωγό τον Όρυξ Κόεν (Oryx Cohen), ακτιβιστή του αμερικανικού κινήματος των επιζώντων της ψυχιατρικής και συνιδρυτή, μαζί με τον Γουίλ Χωλ (Will Hall), της οργάνωσης Freedom Center -συγγενικής οργάνωσης με το Παγκόσμιο Δίκτυο αυτών που ακούνε φωνές.

Από το τρέιλερ της ταινίας Healing Voices

   Με κεντρικό ερώτημα "για τι ακριβώς πράγμα μιλάμε όταν μιλάμε για ψυχική ασθένεια"[1], η ταινία παρουσιάζει ιστορίες και αφηγήσεις "ανθρώπων που ακούνε φωνές" -ανθρώπων που η κυρίαρχη ψυχιατρική είχε χαρακτηρίσει ως "ψυχωτικούς", "σχιζοφρενείς" ή "διπολικούς"- και οι οποίοι κατόρθωσαν παίρνοντας τη ζωή τους στα χέρια τους, διαφεύγοντας από τον πνιγερό εναγκαλισμό της ψυχιατρικής και προσφεύγοντας σε αποτελεσματικές εναλλακτικές μορφές αντιμετώπισης των ακραίων επώδυνων εμπειριών τους, να ελέγξουν τις "φωνές" τους ή τις "οπτασίες" τους (τις ψευδαισθήσεις της ψυχιατρικής νοσολογίας), να τις ξεπεράσουν ή να συμβιώνουν πλέον αρμονικά μαζί τους, να "επιστρέψουν" δηλαδή σε μια ικανοποιητική φυσιολογική οικογενειακή και επαγγελματική ζωή.

   Κύρια πρόσωπα της ταινίας είναι ο Όρυξ (ο συμπαραγωγός του ντοκιμαντέρ), η Τζεν και ο Νταν (όλοι τους πρώην χρήστες της ψυχιατρικής με μακρύ ψυχιατρικό ιστορικό), τη ζωή των οποίων παρακολουθεί η ταινία για πέντε χρόνια, από το 2010 έως το 2015, δείχνοντας έτσι σε όλους τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ανάλογα προβλήματα ότι οι ασυνήθιστες ή ακραίες συνειδησιακές καταστάσεις που βιώνουν μπορούν να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά χωρίς να είναι αναγκαία η προσφυγή σε ψυχοφάρμακα και νοσηλείες.

   Ταυτόχρονα, η ταινία προσκαλεί κοινό και ειδικούς να αμφισβητήσουν το βιο-ιατρικό μοντέλο της τρέλας, να απαλλαγούν από τις προκαταλήψεις και τα κοινωνικά στερεότυπα για την τρέλα και την "ψυχική ασθένεια" και να ακούσουν χωρίς φόβο ή διάθεση καταστολής τον λόγο των πασχόντων, τον λόγο των "ανθρώπων που βιώνουν ασυνήθιστες συνειδησιακές καταστάσεις".
• • • • •

Ο "εικονικός αυτισμός" (virtual autism) και οι "διαταραχές του αυτιστικού φάσματος". Μια διαφορετική προσέγγιση

    Η εκρηκτική αύξηση των "διαταραχών του αυτιστικού φάσματος" κατά τις τελευταίες δεκαετίες σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό, όπως τουλάχιστον υποστηρίζουν ορισμένοι ειδικοί στις αναπτυξιακές διαταραχές, με την εικονική πραγματικότητα και την καθημερινή πολύωρη παθητική έκθεση των μικρών παιδιών σε ηλεκτρονικές οθόνες κάθε είδους (τηλεοράσεις, κινητά, τάμπλετ και υπολογιστές). Έτσι εξηγείται και γιατί η λεγόμενη "επιδημία" του αυτισμού πλήττει αποκλειστικά και μόνο τις πλούσιες χώρες, στις οποίες η "εξοικείωση" με ηλεκτρονικές συσκευές από πολύ μικρή ηλικία αποτελεί πλέον μια γενικευμένη και μη-αναστρέψιμη κατάσταση.[1]


• • • • •

    "Επιδημία" αυτισμού ή επιδημία διαγνώσεων;


  Το 1975, στις ΗΠΑ, μόνο ένα παιδί στα 5.000 διαγιγνωσκόταν ως αυτιστικό. Το 2005 η αναλογία έγινε ένα παιδί στα 500 και το 2014 ένα παιδί στα 68. Πρόσφατες έρευνες μάλιστα κάνουν λόγο για ένα παιδί στα 45, δηλαδή σήμερα ένα μικρό παιδί στις ΗΠΑ έχει 100 φορές περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστεί ως αυτιστικό από ότι το 1975.

   Η δραματική αυτή αύξηση των "διαταραχών του αυτιστικού φάσματος" οφείλεται εν μέρει στη τάση της σύγχρονης ψυχιατρικής να διευρύνει συνεχώς τα παθολογικά όρια ψυχιατρικοποιώντας κάθε απόκλιση από την κανονικότητα που θα εκλαμβανόταν άλλοτε ως απλή "ιδιορρυθμία". Αλλά, η επέκταση των παθολογικών ορίων δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει την "επιδημία" του αυτισμού. Περιβαλλοντολογικοί παράγοντες (όπως η αυξημένη παρουσία γλουτένης στη σύγχρονη διατροφή ή η έλλειψη βιταμινών, η μόλυνση του άμεσου περιβάλλοντος με υδράργυρο ή άλλα βαρέα μέταλλα, τα παιδικά εμβόλια, η λήψη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αντικαταθλιπτικών ή άλλων φαρμάκων, όπως το αντιεπιλεπτικό depakine) συσχετίστηκαν κατά καιρούς με την εμφάνιση αυτιστικών διαταραχών, χωρίς να μπορούν να δώσουν μια ξεκάθαρη απάντηση.

   Ορισμένοι παιδοψυχίατροι και παιδοψυχολόγοι, στη Γαλλία κυρίως, συνδέουν την εκδήλωση "αυτιστικών συμπτωμάτων" ή συμπτωμάτων παρόμοιων με αυτά που χαρακτηρίζουν τις αυτιστικές διαταραχές με την πολύωρη καθημερινή έκθεση των μικρών παιδιών στην εικονική πραγματικότητα των ηλεκτρονικών οθονών κάθε είδους (τηλεόραση, υπολογιστές, κινητά, βιντεοπαιχνίδια). Το θετικό σ' αυτήν την περίπτωση είναι ότι τα συμπτώματα φαίνεται να είναι αναστρέψιμα, αν μειωθεί δραστικά ο ημερήσιος χρόνος έκθεσης στις οθόνες.

    Το φαινόμενο ονομάσθηκε "αυτισμός προκαλούμενος από ηλεκτρονικές οθόνες" ή "εικονικός / ψηφιακός αυτισμός" (virtual autism), και θα μπορούσε να αφορά ένα μεγάλο ποσοστό -ή, ίσως, και την πλειοψηφία- των διαγνωσμένων "διαταραχών του αυτιστικού φάσματος".