"Εκεί μέσα κατασκευάζουν τους τρελούς όπως
μέσα στα αναμορφωτήρια κατασκευάζουν τους ληστές."
• Αποσπάσματα από το βιβλίο: Η καταγγελία της ψυχιατρικής βίας και αυθαιρεσίας
• Σχόλια: Η πραγματική Νάντια / Οι αντιδράσεις των ψυχιάτρων / Το σουρεαλιστικό κίνημα ενάντια στην ψυχιατρική
«Εδώ και λίγους μήνες κάποιος ήρθε και μου 'πε πως η Νάντια έχει τρελαθεί. Ύστερα από κάτι μούρλιες που 'κανε, φαίνεται, στο διάδρομο του ξενοδοχείου της, χρειάστηκε να την κλείσουν στο άσυλο της Βωκλύζ. […]
 |
Σχέδιο της Νάντιας
|
Υπάρχει τίποτα πιο επονείδιστο απ' αυτούς τους μηχανισμούς που ονομάζονται μηχανισμοί συντήρησης της κοινωνίας που για ένα ψιλόπραμα, ένα πρώτο εξωτερικό πταίσμα περί την ευπρέπειαν ή τον κοινούν νουν, ρίχνουν ένα οποιοδήποτε άτομο ανάμεσα σ' άλλα άτομα που ο συγχρωτισμός τους μ' αυτά δεν μπορεί να είναι γι' αυτά παρά μονάχα ολέθριος και πάνω απ' όλα του στερούν συστηματικά σχέσεις με όλους εκείνους που η ηθική τους συνείδηση ή ο πρακτικός τους νους είναι καλύτερα εδραιωμένος από το δικό τους; […]
Η ατμόσφαιρα των ψυχιατρικών ασύλων είναι τέτοια που δεν μπορεί να πάψει να ασκεί την πιο αποκαρδιωτική, την πιο καταστρεπτική επίδραση σ' αυτούς που φιλοξενούν, και προς την ίδια κατεύθυνση που τους έχει οδηγήσει η αρχική τους εξουθένωση. Αυτό, συνδυασμένο και με το γεγονός ότι κάθε αίτημα, κάθε διαμαρτυρία, κάθε κίνηση αγανάκτησης καταλήγει να σας βρουν αντικοινωνική συμπεριφορά (γιατί, όσο παράδοξο κι αν είναι, σας απαιτούν ακόμα και σ' αυτόν το χώρο να είσαστε και κοινωνικός), δεν χρησιμεύει παρά μόνο στην στοιχειοθέτηση ενός νέου συμπτώματος εναντίον σας, έχει την ιδιότητα όχι μόνο να παρεμποδίσει την ίασή σας, αν άλλωστε μπορούσε να υπάρξει, αλλά ακόμη και να μην επιτρέψει η κατάστασή σας να παραμείνει στάσιμη και να μην επιδεινωθεί με ταχύτητα. Από κει προέρχονται αυτές οι τόσο τραγικά απότομες εξελίξεις που μπορούμε να παρακολουθήσουμε μέσα στα ψυχιατρεία […]. Έχουμε κάθε λόγο να καταγγείλουμε σχετικά με τις ψυχικές ασθένειες, την μέθοδο αυτής της σχεδόν μοιραίας μεταβάσεως από την οξεία πάθηση στη χρονία. Ας αναλογισθούμε την παράδοξη και όψιμη παιδική ηλικία της ψυχιατρικής, δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για θεραπεία που πραγματοποιήθηκε σε κανένα βαθμό με τέτοιες συνθήκες. […]
[…] κατά τη γνώμη μου, όλοι οι εγκλεισμοί είναι αυθαίρετοι. Συνεχίζω να μην βλέπω γιατί θα στερούσαμε έναν άνθρωπο από την ελευθερία του. Έκλεισαν τον Sade· έκλεισαν τον Nietzsche· έκλεισαν τον Baudelaire. Η διαδικασία να έρχονται να σας αιφνιδιάζουν τη νύχτα, να σας φοράνε τον ζουρλομανδύα με το ζόρι ή με οποιοδήποτε άλλο τρόπο να σας μπαγλαρώνουν, είναι η ίδια με τη διαδικασία της αστυνομίας, που είναι να σου βάζουν ένα περίστροφο στη τσέπη. Ξέρω πως αν ήμουνα τρελός, και έγκλειστος πριν από λίγες μέρες, θα εκμεταλλευόμουνα κάποια στιγμή υφέσεως στο παραλήρημά μου για να σκοτώσω εν ψυχρώ έναν από δαύτους, κατά προτίμησιν το γιατρό, που θα μου 'πεφτε στα χέρια. Το κέρδος μου θα 'ταν να 'χω τουλάχιστον όπως οι μανιακοί [agités], μια θέση μόνος μου σ' ένα διαμέρισμα. Ίσως να μ' άφηναν ήσυχο.
 |
Σχέδιο της Νάντιας ("το λουλούδι των εραστών")
|
Η περιφρόνηση που έχω γενικά για την ψυχιατρική, στις τελετές της και στα έργα της, είναι τέτοια ώστε ακόμη δεν τόλμησα να ψάξω να μάθω τι έγινε η Νάντια. Είπα γιατί ήμουνα τόσο απαισιόδοξος για την τύχη της, όπως και για την τύχη μερικών πλασμάτων του είδους της. Αν την είχαν θεραπεύσει σε μια ειδική ψυχιατρική κλινική μ' όλη τη φροντίδα και την επιμέλεια που δείχνουν στους πλουσίους, χωρίς να υφίσταται κανένα συγχρωτισμό που θα μπορούσε να τη βλάψει, αλλά αντίθετα αν της δυνάμωναν το ηθικό την κατάλληλη στιγμή με φιλικές παρουσίες, αν ικανοποιούσαν όσο περισσότερο μπορούσαν τα κέφια της, την οδηγούσαν ανεπαίσθητα σε μια παραδεκτή αντίληψη της πραγματικότητας, πράγμα που θα απαιτούσε να μην την πιέσουν σε τίποτα και να λάβουν τον κόπο να την κάνουν να αναχθεί μόνη της στη δημιουργία της ταραχής της […].
Αλλά η Νάντια ήταν φτωχή, πράγμα που στην εποχή που ζούμε αρκεί για να την καταδικάσουν, μόλις της έρθει να μην είναι απόλυτα προσαρμοσμένη με τον ηλίθιο κώδικα της κοινής λογικής και των χρηστών ηθών. Ακόμη ήταν μόνη:
"Μερικές φορές, είναι φοβερό να είσαι μόνος σ' αυτό το σημείο. Είστε οι μοναδικοί μου φίλοι", έλεγε στη γυναίκα μου την τελευταία φορά…»
(Αποσπάσματα από τη "Νάντια" του Αντρέ Μπρετόν σε μετάφραση Στέφανου Κουμανούδη[1])
• • • • •
Ο Αντρέ Μπρετόν συνάντησε τη Νάντια, όπως η ίδια του συστήθηκε "επειδή Νάντια στα ρώσικα είναι η αρχή της λέξης ελπίδα και επειδή δεν είναι παρά μόνο η αρχή της", τυχαία σε έναν δρόμο του Παρισιού τον Οκτώβριο του 1926.
 |
Σχέδιο της Νάντιας ("ποια είναι;")
|
Η Νάντια, το πραγματικό όνομα της οποίας ήταν Léona D., ήταν τότε 24 χρονών, μια γυναίκα ευαίσθητη, μοναχική και με ασταθή ψυχική ισορροπία που ζούσε φτωχικά μένοντας σε φθηνά ξενοδοχεία και κάνοντας διάφορες περιστασιακές δουλειές στο χώρο του θεάματος και της πορνείας. Η σχέση τους κράτησε μερικούς μήνες, μέχρι τον Μάρτιο του 1927, οπότε εκείνη εξαφανίσθηκε
"μέσα στη θύελλα που την άρπαξε" και την οδήγησε στα δίχτυα της ψυχιατρικής μέχρι τον θάνατό της.